Humanities and Social Sciences

Studia Socjologiczne

Description

STUDIA SOCJOLOGICZNE is a Polish sociological quarterly, published since 1961. Its publishers are the Polish Academy of Sciences (represented by the Institute of Philosophy and Sociology and the Committee on Sociology), as well as the Faculty of Philosophy and Sociology, University of Warsaw (from 2013).

STUDIA SOCJOLOGICZNE welcomes articles in Polish and English from all sociological fields and neighbouring disciplines (as long as the authors apply a broadly defined sociological approach). Preference is given to texts that contribute to the advancement of social theory and are empirically grounded and innovative in their conceptual and methodological outlook. More at www.studiasocjologiczne.pl .

Articles published in STUDIA SOCJOLOGICZNE are indexed in Scopus, EBSCO, CEEOL, CEJSH, Social Science Citation Index, Social Scisearch, Proquest, Index Copernicus. Full texts are available online for EBSCO subscribers (SocINDEX with Full Text), as well as in open access through the Polish Academy of Sciences online journal reading room: http://journals.pan.pl/dlibra and (since 2016) at www.studiasocjologiczne.pl ("Archives").

ISSN

ISSN 0039-3371, e-ISSN 2545-2770

Publishers

Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Komitet Socjologii PAN, Wydział Socjologii UW

Editors

Editor in Chief

Jacek Wasilewski (Institute of Political Studies, Polish Academy of Sciences) e-mail: jwasilew@swps.edu.pl

Managing Editor

Barbara Gruszka (Institute of Philosophy and Sociology, Polish Academy of Sciences) e-mail: bgruszka@ifispan.waw.pl

Associate Editors

Wojciech Adamek (Jagiellonian University) – Classical Sociological Theory; Book-reviews; Letters and Polemics

Marta Bucholc (University of Warsaw, Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn) – Humanistic Sociology

Henryk Domański (Institute of Philosophy and Sociology, Polish Academy of Sciences) – Social Structure and Mobility

Anna Horolets (University of Warsaw) – Social Anthropology

Piotr Jabkowski (Adam Mickiewicz University in Poznan) – Statistical Editor; Quantitative Research Methods; Quality of Life Studies

Katarzyna Kajdanek (University of Wroclaw) – Urban Sociology; Community Studies

Łukasz Krzyżowski (University of Science and Technology – AGH Krakow, Humboldt University)– Demography and Migration Studies; Qualitative Research Methods

Magdalena Nowicka (Humboldt-Universität zu Berlin) – Ethnicity; Collective Identity; Sociological Theory

Marta Olcoń-Kubicka (Institute of Philosophy and Sociology, Polish Academy of Sciences) – Economic Sociology

Krzysztof Pietrowicz (Nicolaus Copernicus University) – Contemporary Sociological Theory; Science and Technology Studies

Mikołaj Stanek (Universidad de Salamanca) – Sociology of Religion, Demographic Analysis

Tomasz Szlendak (Nicolaus Copernicus University) – Sociology of Culture; Sociology of Family

Journal Office Address

00-330 WARSZAWA, Nowy Świat 72, room 235

phone: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23

e-mail: redakcja@studiasocjologiczne.pl

OPEN ACCESS POLICY
In order to popularize knowledge and advance science, the full content of articles published in "Studies in Theological Sciences" is made available on the Internet on an open access basis, i.e. free of charge and without technical restrictions.

License

Articles in the journal are published under license: Creative Commons CC by ND ( https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/)

The author grants the publisher a non-exclusive license under which the author retains the copyright. The user may share the article (copy and distribute it in any medium and format) and adapt it (change and create on its basis for any purpose, including commercial) under the following conditions:
• acknowledgment of authorship - the article should be properly labeled (include the author's name, article title, journal title and number, and DOI number), provide a link to the license, and indicate if changes have been made to the article.
• under the same conditions - when processing an article or creating based on it, you must distribute your work under the same license as the original;
• no additional restrictions - you cannot use legal or technological means that restrict others from using the article under the terms of the license.

Archiving

Texts of articles are archived in the Periodicals Reading Room of the Polish Academy of Sciences ( https://journals.pan.pl/snt). This platform provides journals with: open-access dissemination and long-term storage; document metadata description compliant with the Dublin Cor metadata standard; the ability to use mechanisms Open Access Initiative Protocol for Metadata Harvesting (OAI-PMH), which allows integration with search engines and databases; the ability to track statistics on deposited documents.

Author rights

Authors will keep their full copyright while maintaining scholarly usage rights. The Polish Academy of Sciences will receive the rights for publishing and distribution.

Volumes
Instructions for authors

Select number

Content

Studia Socjologiczne | 2024 | No 2

1 Socjologia wobec kryzysu. Wprowadzenie

Kaja Gadowska

Studia Socjologiczne | 2024 | No 2 | 5-14 | DOI: 10.24425/sts.2024.151008

Download PDF Download RIS Download Bibtex

Bibliography

Applebaum, Anne. 2020. Zmierzch demokracji. Zwodniczy powab autorytaryzmu. Przekład Piotr Tarczyński. Warszawa: Agora. Bauman, Zygmunt. 2010. Żyjąc w czasie pożyczonym. Rozmowy Citlali Rovirosa-Madrazo. Przekład Tadeusz Kunz. Kraków: Wydawnictwo Literackie. Blokker, Paul. 2022. Conservative populism in defiance of anti-totalitarian constitutio¬nal democracy. In: M. Krygier, A. Czarnota, W. Sadurski, red. Anti-Constitutional Populism. Cambridge: Cambridge University Press, 297-335. Bugaric, Bojan. 2021. Kryzys demokracji konstytucyjnej w postkomunistycznej Euro-pie. „Ziemia niczyja” między demokracją a autorytaryzmem. W: A. Czarnota, M. Paździora, M. Stambulski, red. Nowy konstytucjonalizm. Polityczność, tożsamość, sfera publiczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 123-174. Burawoy, Michael. 2011. The Last Positivist. Contemporary Sociology, 40, 4: 388-396. Comte, Auguste. 1973. Rozprawa o duchu filozofii pozytywnej. Rozprawa o całokształcie pozytywizmu. Przekład Barbara Skarga. Warszawa: PWN. Diamond, Larry. 2022. Democracy’s Arc: From Resurgent to Imperiled. Journal of Democracy, 33, 1: 163-179, https://www.journalofdemocracy.org/articles/demo- cracys-arc-from-resurgent-to-imperiled/ (dostęp 1.03.2024). Drinóczi, Timea, Agnieszka Bień-Kacała. 2022. Illiberal Constitutionalism in Poland and Hungary: The Deterioration of Democracy, Misuse of Human Rights and Abu¬se of the Rule of Law. London and New York: Routledge. Easterly, William. 2015. The Tyranny of Experts: Economists, Dictators, and the Forgotten Rights of the Poor. New York: Basic Books. Eisenstadt, Shmuel N., ed. 2002. Multiple Modernities. Piscataway: Transaction Publishers. Freedom House 2021a. Freedom in the World 2021: Democracy under Siege, https:// freedomhouse.org/sites/default/files/2021-02/FIW2021_World_02252021_FI- NAL-web-upload.pdf (dostęp 1.03.2024). Freedom House 2021b. Nations in Transit 2021: The Antidemocratic Turn, https:// freedomhouse.org/sites/default/files/2021-04/NIT_2021_final_042321.pdf (dostęp 1.03.2024). Freedom House 2022. Freedom in the World 2022: The Global Expansion of Au-thoritarian Rule, https://freedomhouse.org/sites/default/files/2022-02/FIW_2022_ PDF_Booklet_Digital_Final_Web.pdf (dostęp 1.03.2024). Freedom House 2023. Freedom in the World 2023: Marking 50 Years in the Struggle for Democracy, https://freedomhouse.org/sites/default/files/2023-03/FIW_ World_2023_DigtalPDF.pdf (dostęp 1.03.2024). Gadowska, Kaja, red. 2024. Socjologiczna agora. Wykłady mistrzowskie II. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar. Gadowska, Kaja, red. 2021. Socjologiczna agora. Wykłady mistrzowskie. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Giddens, Anthony. 1991. The Consequences of Modernity. Cambridge: Polity Press. Halmai, Gábor. 2022. Populism or Authoritarianism? A Plaidoyer against Illiberal or Authoritarian Constitutionalism. In: M. Krygier, A. Czarnota, W. Sadurski, eds. Anti-Constitutional Populism. Cambridge: Cambridge University Press, 366–398. Kovács, Kriszta, Kim Lane Scheppele. 2019. The Fragility of an Independent Judi- ciary: Lessons from Hungary and Poland – and the European Union. In: P. H. Solomon, K. Gadowska, eds. Legal Change in Post-Communist States: Progress, Reversions, Explanations, Soviet and Post-Soviet Politics & Society series. Stuttgart: Ibidem-Verlag, 55–95. Krastev, Ivan, Stephen Holmes. 2019. The Lighgt that Failed: Why the West is Losing the Fight For for Democracy. New York, London: Pegasus Books. Krygier, Martin, Adam Czarnota, Wojciech Sadurski, eds. 2022. Anti-Constitutional Populism. Cambridge: Cambridge University Press. Levitzky, Steven, Daniel Ziblatt. 2021. Tak umierają demokracje. Przekład Olga Łabendowicz. Łódź: Liberte! Luhmann, Niklas. 2007. Systemy społeczne. Przekład Michał Kaczmarczyk. Kraków: Nomos. Mounk, Yascha. 2019. Lud kontra demokracja. Dlaczego nasza wolność jest w niebezpieczeństwie i jak ją ocalić. Przekład Katarzyna Gucio. Warszawa: Fundacja Kultura Liberalna. Nichols, Tom. 2017. The Death of Expertise: The Campaign Against Established Knowledge and Why it Matters. Oxford: Oxford University Press. Pech, Laurent, Kim Lane Scheppele. 2017. Illiberalism Within: Rule of law backsliding in the EU. Cambridge Yearbook of European Legal Studies, 19: 3–47. Rampton, Sheldon, John Stauber. 2002. Trust Us, We’re Experts: How Industry Manipulates Science and Gambles with Your Future. New York: Penguin Putnam Inc. Sadura, Przemysław, Sławomir Sierakowski. 2023. Społeczeństwo populistów. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej. Sadurski, Wojciech. 2020. Polski kryzys konstytucyjny. Łódź: Liberte!. Scheppele, Kim Lane. 2018. Autocratic Legalism. The University of Chicago Law Review, 85: 545–576. Solomon, Peter H., Kaja Gadowska, eds. 2019. Legal Change in Post-Communist States: Progress, Reversions, Explanations, Soviet and Post-Soviet Politics & Society series. Stuttgart: Ibidem-Verlag. Stambulski, Michał. 2022. Constitutional Populism and the Rule of Law in Poland. In: M. Krygier, A. Czarnota, W. Sadurski, eds. Anti-Constitutional Populism. Cambridge: Cambridge University Press, 336–365. Szczegóła, Lech. 2020. Droga do wojny kulturowej. Ideologia „Dobrej Zmiany”. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa. Sztompka, Piotr. 2011. Another Sociological Utopia. Contemporary Sociology, 40, 4: 396–404. Trochev Alexei, Peter H. Solomon. 2019. Authoritarian constitutionalism in Putin’s Russia: A pragmatic constitutional court in a dual state. In: P. H. Solomon, K. Gadowska, eds. Legal Change in Post-Communist States: Progress, Reversions, Explanations, Soviet and Post-Soviet Politics & Society series. Stuttgart: Ibidem- -Verlag, 97–137.

Go to article

Authors and Affiliations

Kaja Gadowska

Uniwersytet Jagieloński

2 Powrót dyktatur

Grzegorz Ekiert , Noah Dasanaike

Studia Socjologiczne | 2024 | No 2 | 15-35 | DOI: 10.24425/sts.2024.151009

Keywords: dyktatury polityczne transformacje reżimów erozja demokracji systemy autorytarne

Download PDF Download RIS Download Bibtex

Abstract

Erozja jakości instytucji demokratycznych oraz spadek poszanowania dla wolności i praw obywatelskich stały się w ostatnich latach przedmiotem sporów i dyskusji. Jednakże oprócz erozji demokracji ma miejsce równoległe zjawisko polityczne, rzadziej diagnozowane, ale równie istotne i potencjalnie bardziej niebezpieczne. Jest to proces, który można nazwać powrotem dyktatur. Dotyka on głównie współczesne reżimy hybrydowe i autorytarne, i oznacza przejście od „łagodnych” form rządów autorytarnych do „twardych” dyktatur. Autokratyczni przywódcy, którzy dochodzą do władzy w wyniku demokratycznych wyborów, dążą do absolutnej koncentracji władzy wykonawczej i eliminacji opozycji politycznej. Stopniowo niszczą instytucje demokratyczne, takie jak uczciwe wybory, niezależne sądownictwo, wolne media i autonomiczne organizacje społeczeństwa obywatelskiego oraz uruchomiają cały arsenał represji politycznych łącznie z mordowaniem swoich przeciwników politycznych. Ten artykuł dokumentuje powrót dyktatur w wielu regionach świata i analizuje jego przyczyny i konsekwencje.

Go to article

Bibliography

Applebaum, Anne. 2021. The Bad Guys Are Wining. The Atlantic, Listopad 15.
Atalay, Zeynep. 2022. The Mutual Constitution of Illiberal Civil Society and Neoauthoritarianism: Evidence from Turkey. Current Sociology, 70, 3: 338-357.
Bermeo, Nancy. 2016. On Democratic Backsliding. Journal of Democracy, 27, 1: 5-20.
Boese, Vanessa A., Martin Lundstedt, Kelly Morrison, Yuko Sato, Staffan I. Lindberg. 2022. State of the World 2021: Autocratizing Changing its Nature?. Democratization, 29, 6: 983-1013.
Brownlee, Jason. 2007. Authoritarianism in an Age of Democratization. Cambridge: Cambridge University Press.
Carothers, Christopher. 2018. The Surprising Instability of Competitive Authoritarianism. Journal of Democracy, 29, 4: 129-135.
Carothers, Thomas, Benjamin Press. 2022. Understanding and responding to Global Democratic Backsliding. Carnegie Endowment for International Peace. Working paper. October.
Coppedge, Michael, John Gerring, Carl Henrik Knutsen, Staffan I. Lindberg, Jan Teorell, Nazifa Alizada, David Altman et al. 2021. V-Dem Dataset v11. 1.
Diamond, Larry. 2022. Democracy’s Arc from Resurgent to Imperiled. Journal of Democracy, 33, 1: 163-179.
Dobson, William. 2012. The Dictator’s Learning Curve: Inside the Global Battle for Democracy. NY Doubleday.
Ekiert, Grzegorz. 2021. Civil Society as a Threat to Democracy. In: N. Stoltzfus, Ch. Osmar, eds. The Power of Populism and People. Bloomsbury Academic, 53-71.
Ekiert, Grzegorz, Jan Kubik, Milada Vachudova. 2007. Democracy in Postcommunist World: An Unending Quest. East European Politics and Societies, 21, 1: 1–24.
Foa, Roberto. 2021. Why Strongmen Win in Weak States. Journal of Democracy, 32, 1: 52–65.
Foa, Roberto Stefan, Yascha Mounk. 2016. The Danger of Deconsolidation: The Democratic Disconnect. Journal of Democracy, 27, 3: 5–17.
Freedom House. 2023. Freedom in the World 2023: Marking 50 Years in the Struggle for Democracy. Freedom House.
Freedom House. 2023. Nations in Transit. Freedom House.
Friedman, Thomas L. 2022. Xi, Putin and Trump: The Strongmen Follies. New York Times, March 22.
Gandhi, Jennifer, Adam Przeworski. 2007. Authoritarian Institutions and the Survival of Autocrats. Comparative Political Studies, 40, 11: 1279–1301.
Geddes, Barbara. 1999. What Do We Know about Democratization After Twenty Years? Annual Review of Political Science, 2, 1: 115–144.
Gerschewski, Johannes. 2013. The Three Pillars of Stability: Legitimacy, Repression and Co-Optation in Authoritarian Regimes. Democratization, 20, 1: 13–38.
Greskovits, Béla. 2020. Rebuilding the Hungarian right through conquering civil society: the Civic Circles Movement. East European Politics, 36, 2: 247–266, DOI: 10.1080/21599165.2020.1718657.
Guriev, Sergei, Daniel Triesman. 2022. Spin Dictators. The Changing Face of Tyranny in the 21st Century. Princeton University Press.
Huntington, Samuel P. 1991. How Countries Democratize. Political Science Quarterly, 106, 4: 579–616.
Hellmeier, Sebastian, et al. 2020. State of the World 2020: Autocratization Turns Viral. Democratization, 28, 6: 1053–1074.
Inglehart, Ronald, Pippa Norris. 2017. Trump and the populist authoritarian parties: The silent revolution in reverse. Perspectives on Politics, 15, 2: 443–454.
Jacoby, Wade. 2004. The Enlargement of the European Union and NATO. Cambridge: Cambridge University Press.
Kitschelt, Herbert, Steven I. Wilkinson, eds. 2007. Patrons, Clients and Policies: Patterns of Democratic Accountability and Political Competition. Cambridge University Press.
Levitsky, Steven, Lucan Way. 2002. Elections without Democracy: The Rise of Competitive Authoritarianism. Journal of Democracy, 13, 2: 51–65.
Levitsky, Steven, Lucan Way. 2010. Competitive Authoritarianism. Hybrid Regimes after the Cold War. Cambridge University Press.
Levitsky, Steven, Lucan Way. 2020. The New Competitive Authoritarianism. Journal of Democracy, 31, 1: 51–65.
Libman, Alexander, Anastassia Obydenkova. 2018. Understanding Authoritarian Regionalism. Journal of Democracy, 29, 4: 151–165.
Lipset, Seymour Martin. 1959. Some Social Requisites of Democracy: Economic Development and Political Legitimacy. American Political Science Review, 53, 1: 69–105.
Little, Andrew T., Anne Meng. 2023. Measuring Democratic Backsliding. PS: Political Science & Politics, 18 lipca: 1–13. Magaloni, Beatriz. 2008. Credible Power-Sharing and the Longevity of Authoritarian Rule. Comparative Political Studies, 41, 4-5: 715–741.
Mann, Michael. 1984. The Autonomous Power of the State: Its Origins, Mechanisms and Results. European Journal of Sociology/Archives européennes de sociologie, 25, 2: 185–213.
Milkis, Sidney, Daniel Tichenor. 2019. Rivalry and Reform. University of Chicago Press.
Mounk, Yascha. 2022. Dictators Aren’t Pretending Anymore. The Atlantic, 24 luty.
Mounk, Yascha. 2022. The Danger is Real. Journal of Democracy, 33, 4: 150–154.
Orenstein, Mitchell A., Bojan Bugarič. 2022. Work, Family, Fatherland: The Political Economy of Populism in Central and Eastern Europe. Journal of European Public Policy, 29, 2: 176–195.
Pew. 2021. Global Public Opinion in the Era of Democratic Anxiety. Pew Research Center, 7 września.
Platek, Daniel. 2024. Towards Pillarization? Coalitions of Polish Protest in 2020. East European Politics, 40, 1: 129–153.
Rachman, Gideon. 2023. The Age of Strongman: How the Cult of the Leader Threatens Democracy around the World. Other Press.
Rachman, Gideon. 2022. Russia and China’s Plans for a New World Order. Financial Times, 23 stycznia.
Roberts, Margaret. 2018. Censored: Distraction and Diversion Inside China’s Firewall. Princeton University Press.
Schimmelfennig, Frank. 2003. The EU, NATO and the Integration of Europe: Rules and Rhetoric. Cambridge University Press.
Slater, Dan. 2010. Ordering Power: Contentious Politics and Authoritarian Leviathans in Southeast Asia. Cambridge University Press.
Svolik, Milan W. 2012. The Politics of Authoritarian Rule. Cambridge University Press.
Waldner, David, Ellen Lust. 2018. Unwelcome Change: Coming to Terms with Democratic Backsliding. Annual Review of Political Science, 21: 93–113.
Way, Lucan. 2008. The real Causes of the Color Revolutions. Journal of Democracy, 19, 4: 55–69.
Youngs, Richard, ed. 2018. The Mobilization of Conservative Civil Society. Carnegie Endowment for International Peace.

Go to article

Authors and Affiliations

Grzegorz Ekiert

Noah Dasanaike

Harvard Univeristy
Harvard University

3 Czy wiedza leczy demokrację?

Michał Kaczmarczyk

Studia Socjologiczne | 2024 | No 2 | 37-61 | DOI: 10.24425/sts.2024.151010

Keywords: nauka socjologia wiedzy inkluzja zróżnicowanie funkcjonalne Niklas Luhmann

Download PDF Download RIS Download Bibtex

Abstract

Artykuł dotyczy przemian statusu i funkcji wiedzy w nowoczesnym, zróżnicowanym funkcjonalnie społeczeństwie. W szczególności przedmiotem rozważań autora jest relacja między przemianami wiedzy – jej funkcji i charakteru – oraz tendencjami populistycznymi w polityce ostatnich lat. Autor formułuje trzy hipotezy dotyczące możliwego związku między wiedzą a wzrostem populizmu. Ich podstawą jest bardziej ogólna diagnoza współczesności zaczerpnięta z prac Niklasa Luhmanna i interpretacja pochodzącej od niego koncepcji inkluzji społecznej. Jak wnioskuje autor artykułu, era nowożytna jest areną inkluzji o bezprecedensowej skali, a proces ten zmienia formy dystrybucji wiedzy oraz jej charakter. Wedle jednej z zaprezentowanych hipotez przemiany te wpływać mogą na samorozumienie obywateli i komunikację polityczną.

Go to article

Bibliography

Arystoteles. 2003. Polityka. Przekład Ludwik Piotrowicz. W: Tegoż, Dzieła wszystkie, t. I. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bartels, Larry M. 1996. Uninformed Votes: Information Effects in Presidential Elections. American Journal of Political Science, 1, 40: 194–230.
Boudon, Raymond. 2001. The Origin of Values. Sociology and Philosophy of Beliefs. New Brunswick: Transactions.
Castells, Manuel. 2013. Władza komunikacji. Przekład Jakub Jedliński, Paweł Tomanek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Castells, Manuel, Pekka Himanen. 2009. Społeczeństwo informacyjne i państwo dobrobytu. Model fiński. Przekład Michał Penkala, Michał Sutowski. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Collins, Harry, Robert Evans. 2007. Rethinking Expertise. Chicago: University of Chicago Press.
Condorcet, Nicolas Marquis de. 1785. Essai sur l’application de l’analyse à la probabilité des décisions rendues à la probabilité des voix. Paris: De l’imprimerie royale.
Csikszentmihalyi, Mihaly. 1993. The Evolving Self. The Psychology for the Third Millenium. New York: Harper Collins.
Dennett, Daniel. 2021. Natura umysłów. Jak zrozumieć świadomość. Przekład Witold Turopolski. Warszawa: Copernicus Center.
Dewey, John. 1958. Experience and Nature. New York: Macmillan.
Durant, Darrin. 2011. Models of democracy in social studies of science. Social Studies of Science, 41, 5: 691–714.
Durkheim, Emile. 2013. The Rules of Sociological Method. Trans. W. D. Halls. London: Palgrave Macmillan.
Easterly, William. 2015. The Tyranny of Experts: Economists, Dictators, and the Forgotten Rights of the Poor. New York: Basic Books.
Elias, Norbert. 2000. The Civilizing Process: Sociogenetic and Psychogenetic Investigations. Trans. E. Jephcott. Oxford: Blackwell.
Elias, Norbert. 2010. Czym jest socjologia? Przekład Bogdan Baran. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
Euchner, Charles. 1996. Extraordinary Politics. How protest and Dissent are Changing American Democracy. Boulder: Westview Press.
Frankenberg, Günter. 2020. Autoritarismus. Verfassungstheoretische Perspektiven. Berlin: Suhrkamp.
Habermas, Jürgen. 1992. Faktizität und Geltung. Beiträge zur Diskurstheorie des Rechts und des demokratischen Rechtsstaats. Frankfurt a. M.: Suhrkamp.
Haddock, Adrian, Fiona Macpherson. 2011. Disjunctivism: Perception, Action, Knowledge. Oxford: Oxford University Press.
Hadiz, Vedi R., Angelos Chryssogelos. 2017. Populism in world-politics: A comparative cross-regional perspective. International Political Science Review, 38, 4: 399–411.
Hunter, David. 2022. On Believing: Being Right and Wrong in a World of Possibilities. Oxford: Oxford University Press.
Jasanoff, Sheila. 2003. (No) accounting for expertise. Science and Public Policy, 30, 3: 157–162.
Joas, Hans. 2017. Die Macht des Heiligen. Eine Alternative zur Geschichte von der Entzauberung. Berlin: Suhrkamp.
Kaczmarczyk, Michał. 2010. Nieposłuszeństwo obywatelskie a pojęcie prawa. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Kaczmarczyk, Michał. 2013. Nieposłuszeństwo obywatelskie a demokracja. Studia Socjologiczne, 1, 208: 21–40.
Kaczmarczyk, Michał. 2020. Legitymizacja roli sędziowskiej. Studia Socjologiczne, 4: 5–35. DOI: 10.24425/sts.2020.132478.
Kaczmarczyk, Stanisław, Ryszard Pałgan. 2005. Marketing w przedsiębiorstwie. Ujęcie zarządcze i systemowe z przykładami. Gdańsk: Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr.
Kurtz, Thomas. 2011. Der Professionsansatz von Niklas Luhmann. Soziale Systeme, 1, 17: 31–52.
Lerner, Daniel. 1958. The Passing of Traditional Societies: Modernizing the Middle East. New York: Free Press.
Lipset, Seymour Martin. 1995. Homo politicus. Społeczne podstawy polityki. Przekład Grażyna Dziurdzik-Kraśniewska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Luhmann, Niklas. 1986. Ökologische Kommunikation. Kann die moderne Gesellschaft sich auf ökologische Gefährdungen einstellen? Opladen: Westdeutscher Verlag.
Luhmann, Niklas. 2012. Systemy społeczne. Zarys ogólnej teorii. Przekład Michał Kaczmarczyk. Kraków: Nomos.
Luhmann, Niklas. 1998. Die Gesellschaft der Gesellschaft. Frankfurt a. M.: Suhrkamp.
Luhmann, Niklas. 1999. Die Ausdifferenzierung des Rechts. Frankfurt a. M.: Suhrkamp.
Lusardi, Annamaria. 2019. Financial literacy and the need for financial education: evidence and implications. Swiss Journal of Economics and Statistics, 1, 155: 1–8.
Mannheim, Karl. 2015. Ideologie und Utopie. Frankfurt am Main: Klostermann.
Mau, Steffen. 2017. Das metrische Wir. Über die Quantifizierung des Sozialen. Berlin: Suhrkamp.
Merton, Robert K. 2002. Teoria socjologiczna i struktura społeczna. Przekład Ewa Morawska, Jerzy Wertenstein-Żuławski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Nassehi, Armin. 2019. Muster: Theorie der digitalen Gesellschaft. Berlin: C. H. Beck.
Pollack, Detlef, Gert Pickel. 2007. Religious individualization or secularization? Testing hypotheses of religious change – the case of Eastern and Western Germany. British Journal of Sociology, 58, 4: 603–632.
Preuss, Ulrich K. 1984. Politische Verantwortung und Bürgerloyalität. Von den Grenzen der Verfassung und des Gehorsams in der Demokratie. Frankfurt am Main: Fischer.
Reckwitz, Andreas. 2021. The End of Illusions: Politics, Economy, and Culture in Late Modernity. London: Polity.
Revelli, Marco. 2017. The New Populism: Democracy Stares into the Abyss. London: Verso.
Roth, Benita. 2017. The Life and Death of ACT UP/LA. Cambridge: Cambridge University Press.
Ruth-Lovell, Saskia Pauline, Sandra Grahn. 2023. Threat or corrective to democracy? The relationship between populism and different models of democracy. European Journal of Political Research, 62, 3: 677–698.
Signorile, Michelangelo. 1993. Queer in America: Sex, the Media, and the Closets of Power. New York: Random House.
Stephens-Davidowitz, Seth. 2023. Don’t Trust Your Gut: Using Data to Get What You Really Want in Life. New York: Day Street Books.
Stichweh, Rudolf. 2016. Inklusion und Exklusion. Studien zur Gesellschafttheorie. Bielefeld: Transcript Verlag.
Taubenschlag, Rafał. 1955. Rzymskie prawo prywatne. Warszawa: PWN.
Touraine, Alain. 2000. Can We Live Together? Equality and Difference. Stanford: Stanford University Press.
Unger, Roberto Mangabeira. 2019. The Knowledge Economy. London: Verso.
Waldron, Jeremy. 1999. Law and Disagreement. New York: Oxford University Press.
Winczorek, Jan, Muszyński Karol. 2023. Small and Medium Enterprises, Law and Business, Uncertainty and Justice. Przekład Anna Konieczna-Purchała. London: Routledge.
Wynne, Brian. 2003. Public participation in science and technology: Performing and obscuring a political-conceptual category mistake. East Asian Science, Technology and Society, 1, 1: 99–110.
Ziman, John. 2000. Real Science: What It Is and What It Means. Cambridge: Cambridge University Press.

Go to article

Authors and Affiliations

Michał Kaczmarczyk

Uniwersytet Gdański

4 Socjologia i alienacja wiedzy

Anna Giza

Studia Socjologiczne | 2024 | No 2 | 63-85 | DOI: 10.24425/sts.2024.151011

Keywords: socjologia wiedza potoczna alienacja nowoczesne społeczeństwo przejście modernizacyjne

Download PDF Download RIS Download Bibtex

Abstract

W artykule podejmuję problem podwójnego zerwania więzi między uczestnikami życia społecznego a „społeczeństwem” jako przedmiotem badań socjologii. Uruchomiony w ten sposób proces narastania przepaści między potoczną samowiedzą społeczną a wiedzą naukową spełnia definicyjne cechy „alienacji”, rozumianej zgodnie z tradycją marksowską jako proces, w którym podmiot traci kontrolę nad wytworami swojej działalności i/lub elementami własnej podmiotowości, które jawią mu się jako zewnętrzne i obce. W artykule chcę argumentować na rzecz tezy, że alienacja wiedzy jest główną przyczyną coraz bardziej widocznego kryzysu społecznego, wyrażającego się spadkiem poparcia dla demokracji, wzrostem popularności partii prawicowych, ruchami antynaukowymi czy nasilaniem się populizmu.

Go to article

Bibliography

Beck, Ulrich. 2002. Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności. Przekład Stanisław Cieśla. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Beck, Ulrich. 2005. Władza i przeciwwładza w epoce globalnej. Przekład Jerzy Łoziński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Becker, Gary. 1990. Ekonomiczna teoria zachowań ludzkich. Przekład Helena i Krzysztof Hagemejer. Warszawa: PWN.
Benjamin, Walter. 1982. Gesammelte Schriften. Frankfurt am Main: Suhrkamp.
Bernstein, Basil. 1971. Class, Codes, and Control. London: Routledge.
Burawoy, Michael. 2005. For Public Sociology. American Sociological Review, 70, 1: 4–28.
Chwe, Michael Y.S. 2013. Rational Rituals: Culture, Coordination, and Common Knowledge. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Comte, August. 1973. Rozprawa o duchu filozofii pozytywnej. Przekład Wanda Wojciechowska, Barbara Skarga. Warszawa: PWN.
Denes-Raj, Veronika, Seymour Epstein. 1994. Conflict between intuitive and rational processing: When people behave against their better judgement. Journal of Personality and Social Psychology, 66: 819–829.
Durkheim, Emile. 1968. Zasady metody socjologicznej. Przekład Jerzy Szacki. Warszawa: PWN.
Durkheim, Emile. 1999. O podziale pracy społecznej. Przekład Krzysztof Wakar. Warszawa: PWN.
Durkheim, Emile. 2006. Samobójstwo. Studium z socjologii. Przekład Krzysztof Wakar. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Durkheim, Emile. 2010 [1990]. Elementarne formy życia religijnego. Przekład Anna Zadrożyńska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Elias, Norbert. 1956. Problems of Involvement and Detachment. British Journal of Sociology, 7: 226–52.
Elias, Norbert. 2008. Społeczeństwo jednostek. Przekład Janusz Stawiński. Warszawa: Wydawnictwo PWN.
Elias, Norbert. 2011. O procesie cywilizacji. Przekład Tadeusz Zabłudowski, Kamil Markiewic. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.
Flyvbjerg, Bent. 2001. Making Social Science Matter: Why Social Inquiry Fails and How It Can Succeed Again. Cambridge University Press.
Gawin, Magdalena. 2006. Rasa i nowoczesność. Historia polskiego ruchu eugenicznego. Warszawa: Neriton.
Gołdys, Aleksandra. 2013. Po drugiej stronie lustra, czyli doświadczanie społeczeństwa. W: A. Giza i in. Gabinet luster. O kształtowaniu samowiedzy Polaków w dyskursie publicznym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 356–429.
Goody, Jack. 2006. Kapitalizm i nowoczesność. Przekład Mariusz Turowski. Wydawnictwo Akademickie Dialog.
Haidt, Jonathan. 2012. The righteous mind: Why good people are divided by politics and religion. New York: Pantheon.
Halawa, Mateusz. 2013. Tylu Polaków naraz widzieć.... O statystycznym wytwarzaniu społeczeństwa. W: A. Giza i in. Gabinet luster. O kształtowaniu samowiedzy Polaków w dyskursie publicznym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 34–67.
Hartmann, Nicolai. 2000. Jak w ogóle możliwa jest krytyczna ontologia? Przyczynek do ugruntowania ogólnej nauki o kategoriach. Przekład Andrzej J. Noras. Principia. Pisma koncepcyjne z filozofii i socjologii teoretycznej, tom 27–28. Kraków: Wydawnictwa UJ, 7–63.
Heidegger, Martin. 1970. Budować, mieszkać, myśleć. Przekład Krzysztof Michalski. Warszawa: Czytelnik.
Hoffman, Philip T. 2017. Why did Europe conquer the world? Princeton, NJ: Princeton University Press.
Husserl, Edmund. 1999. Kryzys nauk europejskich i fenomenologia transcendentalna. Przekład Sławomira Walczewska. Wydawnictwo Rolewski.
Igo, Sara E. 2008. The Averaged American. Surveys, Citizens, and the Making of a Mass Public. Harvard University Press.
Knorr-Cetina, Karin. 2000. Epistemic Cultures: How the Science Makes Knowledge. Cambridge: Harvard University Press.
Kusiak, Joanna. 2010. Kto zamieszka w żelaznej klatce? Max Weber, Walter Benjamin i mitologie odczarowanej rzeczywistości. W: P. Śpiewak, red. Dawne idee, nowe problemy. Warszawa: Wydawnictwa UW, 67–89.
Lasch, Christopher. 1995. Haven in a Heartless World: The Family Besieged. W. W. Norton Company.
Latour, Bruno. 2010. Splatając na nowo to, co społeczne. Wprowadzenie do teorii aktora – sieci. Przekład Aleksandra Derra, Krzysztof Abriszewski. Warszawa: Universitas.
Latour, Bruno. 2011. Nigdy nie byliśmy nowocześni. Przekład Maciej Gdula. Warszawa: Wydawnictwo Oficyna Naukowa.
Leopold, David. 2022. Alienation. In: E.N. Zalta, U. Nodelman, eds. The Stanford Encyclopedia of Philosophy, https://plato.stanford.edu/archives/win2022/entries/alienation/, dostęp 20 stycznia 2024.
Levine, David. 1987. Reproducing Families. The Political Economy of English Population History. Cambridge University Press.
Malinowski, Szymon. 2023. Przyszłość. W: K. Kasia, G. Markowski, red. Siedem życzeń. Rozmowy o źródłach nadziei. Kraków: Znak, 63–98.
McLaren, Glenn. 2015. The obesity crisis and semiotic corruption: Towards a unifying biosemiotic understanding of obesity. Cosmos and History, 11(1), 181–220.
Mestrovic, Stjepan G. 1992. Durkheim and Postmodern Culture. Aldine de Gruyter.
Mestrovic, Stjepan G. 1995. The Balkanization of the West. Routledge London.
Mestrovic, Stjepan G. 1997. Postemotional Society. Sage London.
Mokrzycki, Edmund. 1984. Kryzys i schizma. T. 1 i 2. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Moore, David. 2008. The Opinion Makers. Beacon Press.
Noelle-Neumann, Elisabeth. 2004. Spirala milczenia. Przekład Joanna Gilewicz. Poznań: Zysk i S-ka.
O’Gorman, Hubert J. 1986. The discovery of pluralistic ignorance: An ironic lesson. Journal of the History of the Behavioral Sciences, 22: 333–347.
Prentice, Deborah A., Dale Miller. 1993. Pluralistic ignorance and alcohol use on campus: Some consequences of misperceiving the social norm. Journal of Personality and Social Psychology, 64: 243–256.
Popper, Karl R. 2016. Logika odkrycia naukowego. Przekład Urszula Niklas. Warszawa: Alatheia.
Prigogine Ilya, Isabelle Stengers. 1990. Z chaosu ku porządkowi. Nowy dialog człowieka z przyrodą. Przekład Katarzyna Lipszyc. Warszawa: PIW.
Riesman, David. 2017. Samotny tłum. Przekład Jan Strzelecki. Warszawa: PWN.
Sennett, Richard. 1978. Destructive Gemeinschaft. In: K.W. Back, ed. In Search for Community: Encounter Groups and Social Change. New York: Routledge.
Shilling, Chris, Philip Mellor. 1998. Durkheim, Morality and Modernity: Collective Effervescence, Homo Duplex and the Sources of Moral Action. The British Journal of Sociology, 49, 2: 193–209.
Siemek, Marek. 1989. „Nauka” i „naukowość” jako ideologiczne kategorie filozofii. W: H. Kozakiewicz, E. Mokrzycki, M. Siemek, red. Nauka, racjonalność, społeczeństwo. Warszawa: PWN, 43–66.
Simmel, Georg. 1975. Socjologia. Przekład Małgorzata Łukasiewicz. Warszawa: PWN. Sloterdijk, Peter. 2008. Krytyka cynicznego rozumu. Przekład P. Dehnel. Wydawnictwa Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej
Simmel, Georg. 1975. Socjologia. Przekład Małgorzata Łukasiewicz. Warszawa: PWN. Sloterdijk, Peter. 2008. Krytyka cynicznego rozumu. Przekład P. Dehnel. Wydawnictwa Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej
Sztompka, Piotr. 2002. Socjologia. Analiza społeczeństwa. Kraków: Znak.
Tarkowska, Elżbieta, Jacek Tarkowski. 1994. „Amoralny familizm”, czyli o dezintegracji społecznej w Polsce lat osiemdziesiątych. W: J. Tarkowski, red. Socjologia świata polityki. Władza i społeczeństwo w systemie autorytarnym, t. 1. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN.
Thomas, William, Dorothy S.Thomas. 1928. The Child in America: Behavior Problems and Programs. New York: Knopf.
Todorov, Alexander, Anesu Mandisodza. 2004. Public opinion on foreign policy: The multilateral public that perceives itself as unilateral. Public Opinion Quarterly, 68: 325–348.
Weber, Max. 1978. Economy and Society: An Outline of the Interpretative Sociology. University of California Press.
Weber, Max. 1985. Sens wolnej od wartościowania socjologii i ekonomii. Przekład Ewa Nowakowska-Sołtan. W: H. Kozakiewicz, E. Mokrzycki, M.J. Siemek. Racjonalność, nauka społeczeństwo. Warszawa: PWN.
Weber, Max. 1994. Etyka protestancka a duch kapitalizmu. Przekład Jan Miziński. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Weber, Max. 2002. Gospodarka i społeczeństwo. Przekład Dorota Lachowska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Weber, Max. 2004. Racjonalność, władza, odczarowanie. Wybór pism. Przekład M. Holona. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Weeks, Jeffrey. 2018. Sex, Politics and Society. The Regulation of Sexuality Since 1800. London: Routledge.
Westphal, James D., Michael K. Bednar. (2005). Pluralistic ignorance in corporate boards and firms’ strategic persistence in response to low firm performance. Administrative Science Quarterly, 50: 262–298.
Whitehead, Alfred N. (1987). Nauka i świat nowożytny. Przekład Maciej Kozłowski. Kraków: Znak.
Vorauer, Jacquie, Rebecca Ratner. 1996. Who’s going to make the first move? Pluralistic ignorance as an impediment to relationship formation. Journal of Social and Personal Relationships, 13: 483–503.

Go to article

Authors and Affiliations

Anna Giza

e-mail:

ORCID:

Uniwersytet Warszawski

5 Symboliczne dystanse klasowe w Polsce

Henryk Domański

Studia Socjologiczne | 2024 | No 2 | 87-107 | DOI: 10.24425/sts.2024.151012

Keywords: klasy społeczne symboliczne dystanse prestiż sprawiedliwe zarobki

Download PDF Download RIS Download Bibtex

Abstract

Symboliczne dystanse klasowe polegają na kategoryzowaniu zjawisk społecznych: są tym, jak ludzie oceniają i porządkują siebie i innych. Opierając się na danych z badań prowadzonych metodami ilościowymi i jakościowymi próbuję ustalić, w jakiej postaci występują one w społeczeństwie polskim. Wskaźnikami oddziaływania symbolicznych dystansów klasowych na strukturę społeczną są siła zgodności w ocenie prestiżu zawodów i „sprawiedliwych” wynagrodzeń. Z przedstawionej tu analizy wynika, że zjawiska te z niejednakową siłą kształtują hierarchię społeczną. Zgodność między przekonaniami o sprawiedliwych zarobkach jest znacznie silniejsza. Wskazywałoby to na większe przyzwolenie na dystanse kreowane przez sprawiedliwość dystrybucyjną w porównaniu z prestiżem zawodów. Za oddziaływaniem symbolicznych dystansów klasowych na strukturę klasową przemawiają również wypowiedzi respondentów uzyskane metodami jakościowymi.

Go to article

Bibliography

Bennett, Tony, Savage, Mike, Silva, Elisabeth, Warde Alan, Gayo-Cal, Modesto, David Wright. 2009. Culture, Class, Distinction. London–New York: Routledge.
Bottero, Wendy. 2013. Social Class in Later Life. London: Policy Press.
Bourdieu, Pierre. 2022 [1984]. Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia. Przekład Piotr Biłos. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Dahrendorf, Ralf. 1959. Class and Class Conflict in Industrial Society. Stanford: Stanford University Press.
Domanski, Henryk, Zbigniew Sawinski. 1991. Wzory prestiżu a struktura społeczna. Wrocław: Ossolineum.
Domanski, Henryk. 2013. Sprawiedliwe nierówności zarobków w odczuciu społecznym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Domanski, Henryk, Dariusz Przybysz. 2003. Analiza przydatności EGP jako wskaźnika pozycji społecznej. Ask, Społeczeństwo, Badania, Metody, 12: 85–116.
Domanski, Henryk, Zbigniew Sawinski, Kazimierz M. Slomczynski. 2010. Prestiz zawodow w obliczu zmian społecznych 1958–2008. Studia Socjologiczne, 4, 199: 79–119.
Domanski, Henryk, Dariusz Przybysz, Katarzyna M. Wyrzykowska, Kinga Zawadzka. 2021. Dystynkcje muzyczne. Stratyfikacja muzyczna i gusty muzyczne Polakow. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Dowgiallo, Bogna. 2015. Ubieranie sie jako forma uspołecznienia. O aktualności koncepcji mody Georga Simmla. Gdansk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdanskiego.
Giddens, Anthony. 1973. The Class Structure of Advanced Societies. London: Hutchinson.
Friedman, Sam. 2014. Comedy and Distinction: The Cultural Currency of a ‘Good’ Sense of Humour. Abingdon–Oxon: Routledge.
Friedman, Sam. 2016. Habitus Clive and the Emotional Imprint of Social Mobility. The Sociological Review, 64, 1: 129–147.
Friedman, Sam, Daniel Laurison. 2019. The Class Ceiling: Why it Pays to be Privileged. Policy/University of Chicago Press.
Giddens, Anthony. 1973. The Class Structure of Advanced Societies. London: Hutchinson.
Honneth, Axel. 2003. The Point of Recognition: A Rejoinder to the Rejoinder. In: N. Fraser, A. Honneth, Redistribution or Recognition? A Political Philosophical Exchange. New York: Verso, 237–267.
Jasso, Guillermina. 2007. Theoretical unification in justice and beyond. Social Justice Research, 20, 3: 336–371.
Jakobsson, Peter, Frederik Stiernstedt. 2018. Naturalizing Social Class as a Moral Category on Swedish Mainstream Television. Nordicom Review, 39, 1: 81–94.
Lamont, Michel. 1992. Money, Morals and Manners. The Culture of the French and American Upper-Middle Class. Chicago, London: University of Chicago Press.
Merton, Robert. 1982. Teoria socjologiczna a struktura społeczna. Przekład Ewa Morawska, Jerzy Wertenstein-Żuławski. Warszawa: PWN.
Nagel, Ineke, Yannick Lemel. 2019. The effects of parents’ lifestyle on their children’s status attainment and lifestyle in the Netherlands. Poetics, 74, 1: 1–14.
Niesporek, Andrzej, Łukasz Trembaczowski, Tomasz Warczok. 2013. Granice symboliczne. Studium praktyk kulturowych na przykładzie działań zawodowych pracowników socjalnych. Zakład Wydawniczy Nomos.
Parkin, Frank. 1979. Marxism and Class Theory: A Bourgeois Critique. London: Tavistock.
Parsons, Talcott. 1972. Teoria uwarstwienia społecznego w ujęciu analitycznym. W: T. Parsons, Szkice z teorii socjologicznej. Przekład Alina Bentkowska. Warszawa: PWN.
Sayer, Andrew. 2005. The Moral Significance of Class. Cambridge: Cambridge University Press.
Skeggs, Beverly. 2015. Introduction: Stratification or Exploitation, Domination, Dispossession and Devaluation? Sociological Review, 63, 2: 205–222.
Skeggs, Beverly, Vik Loveday. 2012. Struggles for Value: Value Practices, Injustice, Judgment, Affect and the Idea of Class. British Journal of Sociology, 63, 3: 472–490.
Sørensen, Aage. 2000. Toward a Sounder Basis for Class Analysis. American Journal of Sociology, 105: 1523–1558.
Szarejko, Marta. 2015. Zaduch. Reportaże o obcości. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Veblen, Thorstein. 1998 [1898]. Teoria klasy próżniaczej. Przekład Janina Frentzel-Zagórska. Warszawa: Wydawnictwo Muza.
Weber, Max. 2002 [1922]. Gospodarka i społeczeństwo. Zarys socjologii rozumiejącej. Przekład Dorota Lachowska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wright, Erik O. 2015. Understanding Classes. London: Verso.
Wesołowski, Włodzimierz. 1963. Prestiz zawodow – system wartości – uwarstwienie społeczne. Studia Socjologiczno-Polityczne, 18.
Zeszyt metodologiczny. 2020. Struktura wynagrodzeń według zawodów. Warszawa: GUS.

Go to article

Authors and Affiliations

Henryk Domański

e-mail:

ORCID: