Search results

Filters

  • Journals
  • Keywords
  • Date
  • Type

Search results

Number of results: 774
items per page: 25 50 75
Sort by:

Abstract

Edmund Husserl stwierdził: „F i l o z o f i a j a k o n a u k a, jako poważna, ścisła, a nawet apodyktycznie ścisła nauka – t e n s e n j u ż s i ę s k o ń c z y ł”. Potrzebę przeformułowania problemu uprawomocnienia nauk dostrzeżono wyraźnie w drugiej połowie XX wieku. Filozofia hermeneutyczna Hansa Georga Gadamera i archeologia wiedzy Michela Foucaulta to być może najambitniejsze rezultaty tych przeformułowań. Na czym polega podobieństwo miedzy Gadamerem a Foucaultem w sposobie widzenia tych kwestii? Jaki wspólny problem skrywa? Artykuł podejmuje obydwa zagadnienia.
Go to article

Abstract

Podstawowe pojęcia darwinowskiej teorii ewolucji to: „ewolucja”, „populacja” i „dobór naturalny”. Wszystkie te terminy mają aspekty filozoficzne i – dla jasności teorii – warto zadbać o ich poprawne definicje. W literaturze jednak są one definiowane w różny, nieprecyzyjny sposób. Artykuł zawiera krytyczną analizę niektórych z tych sformułowań, wykazując, że spełniają one tylko w niskim stopniu kryteria jasności i jednoznaczności. Na przykład: ewolucja musi być ewolucją czegoś, a istnieje bardzo dużo propozycji na temat tego, co ewoluuje: człowiek, wszechświat, gatunek, życie itd. Czy istnieje i czy jest możliwa taka definicja ewolucji, która obejmowałaby wszystkie te byty? Najczęściej traktuje się teorię ewolucji jako teorię ewolucji populacji. Co to jest jednak populacja i czy może trwać dłużej niżżycie jednego organizmu z tej populacji? Podobnie, „dobór naturalny” jest definiowany jako „przeżycie najlepiej przystosowanych”, a zarazem przez analogię do doboru sztucznego, który jest decyzją człowieka. Dobór naturalny jest więc zjawiskiem czy decyzją? Jeśli jest zjawiskiem, to na jakiej podstawie używa się zwrotu, że dobór naturalny jakąś cechę „faworyzuje”? Podsumowując, można stwierdzić, że podstawowe terminy teorii ewolucji nie są jasne i jednoznaczne. Być może dlatego, że teoria ewolucji – choćby według T. Nagela – jest bardziej projektem badawczym niż opisem rzeczywistości.
Go to article

Abstract

Prawo ochrony środowiska, czy też prawo środowiska, przechodziło i przechodzi ewolucję. Jest ona wyrazem wzrastającej samoświadomości społecznej związanej ze stanem środowiska i zagrożeniami dla niego. Wzrastająca świadomość obejmuje też płaszczyzny konfliktów, które się w związku z tym pojawiają: antropocentryzm czy biocentryzm, oddziaływanie i pozyskiwanie zasobów czy też zakaz? Konflikty te nie są obecnie rozwiązywalne, co oznacza, że prawo środowiska musi zmierzać nie w stronę konfrontacyjną, lecz w stronę kooperacyjną. Należy się pogodzić z istnieniem uświadomionych konfliktów, jednak trzeba zmierzać do ich łagodzenia i zapewnienia urzeczywistniania wszystkich wartości, a nie koncentrować się jedynie na rozwiązywaniu tych konfliktów w systemie 0:1. Kierunek rozwoju prawa środowiska, u podstaw którego leży zasada zrównoważonego rozwoju, godząca skonfliktowane wartości, jest najwłaściwszym sposobem prawnej ochrony środowiska i stanowić będzie o jej przyszłości
Go to article

Abstract

Koncepcję Boga Orygenesa należy analizować w kontekście filozofii neoplatońskiej. Zgodnie z nauczaniem neoplatońskim Orygenes przedstawiał Boga jako niematerialną, niezmienną i niepodzielną Jednię, która jest źródłem istnienia wszystkich bytów. Nawiązując do neoplatonizmu twierdził, że boskość i doskonałość bytów zmniejsza się wraz z oddalaniem się ich od źródła bytu, czyli Boga. Również Syn Boży ma w sobie mniej boskości i doskonałości od Boga Ojca, będąc Bogiem w sensie wtórnym.
Go to article

Abstract

Praca zawiera krytyczne uwagi pod adresem tradycyjnych przekonań filozoficznych na temat ontologii kosmosu, w oparciu o które próbuje się tworzyć różne formy Generalnej Teorii Unifikacji. Ich tłem filozoficznym są zazwyczaj przekonania o bezczasowym charakterze kosmosu. Autor inspiruje sięposzukiwaniami Lee Smolina, który przedstawia zasadne argumenty związane z ewolucyjnym rozumieniem wszechświata. Smolin proponuje analogiczne przeniesienie teorii ewolucyjnej życia na rozumienie wszechświata i posługuje się m.in. kategorią kosmicznego doboru naturalnego, mutacji, selekcji oraz rzeczywistym pojmowaniem upływu czasu. Idee te posłużyły autorowi do sformułowania na wzór biologicznego pojęcia retikulum plazmatycznego – pojęcia retikulum kosmicznego. Idea takiego retikulum pozwalałaby lepiej zrozumiećsieć powiazań komunikacyjnych między różnymi poziomami ewoluujących struktur kosmicznych we wszechświecie i uzasadniać dalsze poszukiwania Smolina nowego typu Generalnej Teorii Unifikacji.
Go to article

Abstract

Celem artykułu jest ustalenie podstawowego zbioru metodologiczno-logicznych zasad filozofii formalnej zgodnych z jej klasycznym, ontologicznym paradygmatem, oraz zastosowanie tych zasad w pewnej aksjomatycznej konstrukcji teorii czasu wypełnionego.
Go to article

Abstract

W artykule analizuje się oraz interpretuje mit Seneki-Hiszpana oraz kwestię wpływu stoicyzmu na hiszpańską filozofię, literaturę oraz kulturę. Autorka zaczyna od wskazania źródeł, które ujmują Senekę jako pierwszego filozofa hiszpańskiego, następnie ukazuje elementy stoickie w hiszpańskiej literaturze na przestrzeni dziejów. Ostatnią część tekstu stanowi analiza roli Seneki w rozwoju filozofii XX-wiecznej pisarki i myślicielki Maríi Zambrano oraz kontekstu społeczno-politycznego jej twórczości. To w głównej mierze bowiem Zambrano przyczyniła się do umocnienia mitu o Senece-Hiszpanie oraz o stoickości Hiszpanii.
Go to article

Abstract

Można wskazać dwa podstawowe kryteria racjonalności wnioskowania: koherencyjne i korespondencyjne. Stosując pierwsze z nich, uznamy wnioskowanie za racjonalne, kiedy będzie ono przebiegać zgodnie z pewnymi ustalonymi normami (np. logiką, prawami rachunku prawdopodobieństwa), stosując drugie – oczekujemy od wnioskowania, aby jego wniosek był prawdziwy (lub przynajmniej bliski prawdzie). W artykule została omówiona wzajemna relacja między tymi różnymi kryteriami racjonalności oraz ich związek z typem środowiska, którego wnioskowanie dotyczy.
Go to article

Abstract

W 1900 roku, na II międzynarodowym kongresie matematyków, wybitny matematyk niemiecki David Hilbert, ogłaszając listę 23 ważnych problemów do rozwiązania, snuł wizję matematyki jako nauki uniwersalnej, pewnej i oczywistej, która rozwiąże każdy problem. Była to odpowiedź uczonego na III kryzys podstaw matematyki. Rodzi się jednak pytanie o to, czy ocena ta odnosi się do matematyki dzisiejszej. Celem mojego artykułu jest nawiązanie do badań tzw. klasycznych kierunków filozofii matematyki (formalizm, intuicjonizm, logicyzm), zwrócenie uwagi na znaczenie twierdzeń K. Gödla dla rozwoju filozofii matematyki oraz na powstanie nowych nurtów (kierunek kulturowy, quasi-empiryzm, społeczny konstruktywizm, etnomatematyka), nadto uwzględnienie tendencji zachodzących w najnowszej nauce i filozofii matematyki, jak i wskazanie na niektóre cele i zadania stojące przed „nową filozofią matematyki”.
Go to article

Abstract

Celem artykułu jest przedstawienie oryginalnych poglądów Stanisława Lema dotyczących relacji między filozofią a nauką oraz nauką i filozofią. Wybrane uwagi Lema poprzedzone są przybliżeniem światopoglądu pisarza oraz nakreśleniem jego stosunku do nauki. Na uwagi Lema składają się wybrane opinie tego myśliciela dotyczące następującej problematyki: (1) zorientowania scjentycznego cywilizacji Zachodu, (2) filozofii jako propozycji opisu świa-ta, (3) problemu „matematyczności” świata, (4) specyficznej relacji filozofii (epistemologii) do technologii, oraz (5) Lemowskiej interpretacji twierdzeń Kurta Gödla.
Go to article

Abstract

Przez twórców Poznańskiej Szkoły Metodologicznej rozumie się badaczy skupionych wokół Jerzego Kmity, Leszka Nowaka, Jerzego Topolskiego i Jana Sucha. Założenia badawcze kultywowane przez krąg poznańskich uczonych dotyczą warstwy ontologicznej oraz metodologicznej. Wśród twórców pewne istotne rozbieżności odnoszą się do zasady abstrakcji i w konsekwencji metod badawczych stosowanych w naukach społeczno-humanistycznych. Podczas gdy Leszek Nowak był przekonany, że główną metodą badań naukowych we wszystkich dziedzinach jest metoda idealizacji, to Jerzy Kmita sądził, iż nauki społeczno-humanistyczne głównie stosują nie metodę idealizacji, lecz metodę wyodrębniania w badanym przedmiocie układów relacyjnych za pomocą abstrakcji izolującej. Pojawienie się w naukach społecznych, a ściślej w polskiej humanistyce, zjawiska, które później miało uzyskać miano Poznańskiej Szkoły Metodologicznej, datuje się od 1970 roku. Przyjęty program badań metodologicznych w Polsce stanowił zapowiedź nowego stylu prowadzenia refleksji metodologicznej, stylu skrupulatnie zresztą później realizowanego. Najbardziej intensywny rozwój ośrodka poznańskiego przypada na lata siedemdziesiąte i dalsze. Do Poznańskiej Szkoły Metodologicznej należą jednak nie wszyscy metodologowie tego ośrodka. Ewolucja poglądów głównych twórców Szkoły świadczy, iż wiele idei ulegało daleko idącym przekształceniom. Modyfikowane, osiągały nieraz postać zaprzeczającą ich pierwotnej wersji.
Go to article

Abstract

Autor podjął próbę odpowiedzi na pytanie: czy i jak możliwa jest refleksja nad istnieniem? Wbrew ugruntowanej tradycją tezie, odrzuca on pogląd, zgodnie z którym Parmenidejskie pojęcie bytu ma charakter egzystencjalny. Twierdzi, że Parmenides, a za nim myśl starożytna, byt pojmuje poprzez określoność, a więc jako „coś”. Utrzymuje przy tym, że pojęcie „istnienia” na trwałe pojawiło się w myśli europejskiej dopiero w filozofii św. Tomasza z Akwinu. W proponowanym przez siebie rozumieniu autor utożsamia istnienie z mnogościąi różnorodnością prezentujących się momentów, które w porządku myślenia wyraża słówko „coś” (το ον), czyli pojęcie bytu. W przedstawionym ujęciu autor nie oddziela bytu od jego bycia. Tym samym refleksja nad bytem jest zarazem refleksją nad istnieniem.
Go to article

Abstract

Celem artykułu jest przedstawienie pewnej zagadkowej argumentacji zawartej w Kwestiach teologicznych Stefana Langtona (zm. 1228). Odwołuje się ona do analogii między stwierdzeniem sformułowanym w języku trynitarnym („Bóg rodzi”) a zdaniem „Człowiek biegnie”. Jej zrozumienie wymaga wyjścia poza ramy misternej „teologii terministycznej” Langtona i szerszego spojrzenia na teorie supozycji ostatniej ćwierci XII w. i pierwszej połowy XIII w.
Go to article

Abstract

Artykuł podejmuje kwestię wpływu filozofii L. Wittgensteina na filozofięnauki, za bezpośredni przedmiot refleksji biorąc koncepcję S.E. Toulmina. O ile wedle utartego schematu „wczesny” Wittgenstein stanowił inspirację dla logicznego pozytywizmu Koła Wiedeńskiego, to myśl „późnego” Wittgensteina stanowiła wsparcie dla post- czy antypozytywistycznej filozofii nauki. Przykład Toulmina jest o tyle odmienny, że jego koncepcja – uznawana również za antypozytywistyczną – czerpie w dużej mierze z Toulminowskiego odczytania Traktatu. W odczytaniu tym istotną rolę odgrywają argumenty historyczne, odwołujące się do kulturowego kontekstu Wiednia Habsburgów, gdzie dorastał Wittgenstein, w myśl których idee Traktatu nawiązują raczej do koncepcji H. Hertza niż do myśli E. Macha, bliskiej neopozytywizmowi. Wiodącą rolę odgrywają trzy wątki: 1) zinterpretowanie terminu „obraz” jako „modelu”, również modelu matematycznego, a nie jako „wrażenia zmysło-wego”, 2) wprowadzenie aktywnego, konstruktywistycznego elementu w tworzeniu owych modeli, 3) wykorzystanie przedstawionego w Traktacie obrazu systemu mechaniki jako formalnej siatki z różnorakimi możliwościami układu oczek (tezy od 6.34). Artykuł ukazuje, że główne pojęcie, na którym opiera się wizja nauk fizycznych Toulmina, a mianowicie „sposoby reprezentacji” świata, traktowane w sposób zbliżony do „modeli”, wpisuje się dobrze w jego interpretację Traktatu.
Go to article

Abstract

Nicholas Rescher przez ponad 40 lat analizował różne wymiary granic i ograniczeń nauki. Zagadnienie to postrzegał w ścisłym związku z progresywnością nauki, ale też zauważał jego specyfikę. Artykuł skupia się na analizie terminów i pojęć zaproponowanych i stosowanych przez Reschera w artykułowaniu i dyskusji zagadnienia granic nauki w wielu jej wymiarach. Wskazano na ich różnorodność i wieloznaczność. Poddano krytyce Rescherowskie próby określenia relacji pomiędzy pojęciami dotyczącymi granic oraz wskazano na niekonsekwencje i niespójności.
Go to article

Abstract

Zasadniczym celem artykułu jest przedstawienie rekonstrukcji, krytyki i reinterpretacji jednej z metod konstrukcyjnych zastosowanych przez Leszka Nowaka do budowy negatywistycznej metafizyki unitarnej. Twierdzenie Nowaka, że podstawową stosowaną przez niego metodą jest metoda idealizacji i konkretyzacji, nie da się utrzymać z następujących powodów: postulowana przez Nowaka struktura doktryn metafizycznych jest niezgodna z procedurą konkretyzacji na gruncie metafizyki unitarnej, sekwencja modeli jest w kilku przypadkach dowolna, kolejność wprowadzanych do koncepcji pojęć jest do pewnego stopnia dowolna oraz stosowana metoda nie prowadzi do zmniejszenia stopnia spekulatywności systemu. Ze swej strony proponuję uznać powyższą metodę za metodę abstrakcji i odabstrakcyjniania, i scharakteryzować odmienny sposób rozumienia metody idealizacji i konkretyzacji. W wyniku tych zabiegów zawartość Bytu i myśli uznana zostaje za spekulatywny pierwszy model metafizyki negatywistycznej
Go to article

This page uses 'cookies'. Learn more